Wierzyciel, który wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie nieprawomocnego nakazu zapłaty musi się liczyć z koniecznością naprawienia szkody wyrządzonej egzekucją. W przypadku uwzględnienia zarzutów i uchylenia nakazu będzie musiał zwrócić dłużnikowi koszty postępowania egzekucyjnego – o ile składając wniosek o wszczęcie egzekucji wiedział, że jego roszczenie jest bezpodstawne.*

Wielokrotnie zwracałem uwagę na specyfikę postępowania w sprawach o roszczenia wynikające z działalności gospodarczej. Jedną z cech tego postępowania jest umożliwienie wierzycielowi przeprowadzenia egzekucji komorniczej na podstawie nieprawomocnego wyroku lub nakazu zapłaty. W praktyce oznacza to, że jeszcze zanim w sprawie zostaną przedstawione stanowiska obu stron i zapadnie ostateczny wyrok oraz przed przeprowadzeniem kontroli instancyjnej orzeczenia, wierzyciel może mieć możliwość skierowania sprawy do komornika i skutecznego wyegzekwowania całego dochodzonego przed sądem roszczenia. Takie uregulowanie prawne znacznie osłabia pozycję dłużnika, który jeszcze przed merytorycznym wdaniem się w spór jest zobowiązany zaspokoić wierzyciela i ponieść koszty egzekucji, nawet jeśli sąd po rozpoznaniu sprawy w pełni podzieli jego stanowisko.

Możliwość skierowania sprawy do komornika przed prawomocnym zakończeniem postępowania przed sądem dotyczy przede wszystkim wyroków sądów pierwszej instancji wydawanych w sprawach w postępowaniu gospodarczym, nakazów zapłaty w postępowaniu nakazowym oraz wyroków zaocznych, przy czym ostatnie dwa orzeczenia są wydawane w ogóle bez udziału pozwanego w postępowaniu przed sądem. Pozwany przedstawi swoje stanowisko w zarzutach od nakazu zapłaty lub sprzeciwie od wyroku zaocznego, jednak może się okazać, że komornik zajął już jego majątek lub rachunki bankowe. Dopiero prawomocne orzeczenie sądu oddalające powództwo pozwala na zwolnienie mienia pozwanego spod zajęcia i zwrotu należności. Do tego czasu jednak działania komornika mogą miesiącami całkowicie paraliżować funkcjonowanie firmy.

Odpowiedzialność wierzyciela za szkodę wyrządzoną dłużnikowi w wyniku zajęcia majątku na podstawie orzeczenia, które następnie zostanie uchylone lub zmienione, czyli w zakresie ponad niesłusznie wyegzekwowane świadczenie, opiera się na przesłance winy po stronie wierzyciela. W praktyce oznacza to, że wierzyciel będzie zobowiązany do odszkodowania wówczas, gdy składając wniosek o wszczęcie postępowania komorniczego wiedział, że świadczenie mu się nie należy. Przykładowo wierzyciel ponosi winę w sytuacji, gdy  wnosi do sądu pozew o zapłatę na podstawie weksla wiedząc, że zabezpieczone wekslem roszczenie zostało już przez dłużnika uregulowane bądź że weksel został sfałszowany. Jeżeli wówczas na podstawie wydanego przez sąd nakazu zapłaty zajmie majątek dłużnika, to w przypadku uwzględnienia przez sąd zarzutów będzie zobowiązany zwrócić dłużnikowi nie tylko całą wyegzekwowaną należność, ale również co najmniej koszty pobrane przez komornika. A jest o co walczyć, bo w przypadku spraw gospodarczych, koszty postępowania egzekucyjnego mogą sięgać kilku – kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Konieczność wynagrodzenia strat poniesionych przez dłużnika w wyniku zawinionego przez wierzyciela złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji i jego popierania nie była dotychczas jednoznacznie określona w przepisach. Dokonana przez Sąd Najwyższy interpretacja ma na celu ochronę interesów poszkodowanych dłużników, których prawo stawia w gorszej sytuacji wobec wierzycieli uprawnionych do egzekucji na podstawie nieprawomocnych orzeczeń. Wciąż jednak istnieją wątpliwości dotyczące praktycznego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, a skuteczna ochrona interesów poszkodowanych przedsiębiorców wymaga od prawników sporej wiedzy i doświadczenia.

 

adwokat Jerzy Krotoski