Trybunał Konstytucyjny podważa zasiedzenie służebności dla sieci przesyłowych – czy sądy wrócą do zakończonych spraw?
2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie, na której rozstrzygnięcie z niecierpliwością oczekiwała cała branża sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. Rozpoznając sprawę P 10/16, TK uznał za niezgodne z konstytucją zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 r.
Stanowisko Sądu Najwyższego już nie tak jednoznaczne.
Sprawa rozstrzygnięta przez TK od dawna budziła wiele emocji zarówno w praktyce funkcjonowania przedsiębiorstw przesyłowych jak i przede wszystkim wśród właścicieli nieruchomości zajętych pod budowę urządzeń sieciowych nawet kilkadziesiąt lat temu. Dotychczasowe i konsekwentne orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczało zasiadywanie tego rodzaju służebności przez Skarb Państwa lub przedsiębiorstwa przesyłowe niemal w dowolnym czasie, także przed wprowadzeniem do kodeksu cywilnego służebności przesyłu.
W ostatnich latach w orzeczeniach Sądu Najwyższego zaczęły się jednak pojawiać poglądy przeciwne i właśnie ten kierunek przyjął Trybunał Konstytucyjny rozstrzygając sprawę P 10/16. Pierwsze komentarze sugerują, że TK otworzył właścicielom nieruchomości drogę do dochodzenia rekompensat od przedsiębiorstw energetycznych za zajęcie gruntów pod budowę sieci wybudowanych przed wielu laty.
Do sądów wrócą stare sprawy.
Sprawa nie jest jednak tak oczywista. Bardzo istotne będzie uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i to, jak w praktyce zastosują go sądy powszechne i sąd najwyższy. W najbliższych miesiącach możemy spodziewać się nie tylko fali nowych wniosków właścicieli gruntów o ustanowienie służebności, ale również wielu skarg o wznowienie uprzednio zakończonych postępowań. Liczne sprawy sądowe zakończyły nie na niekorzyść właścicieli nieruchomości właśnie z powodu uwzględniania przez sądy zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej.
Trzeba pamiętać o krótkim terminie na wznowienie zakończonych uprzednio spraw. Skargę o wznowienie postępowania właściciel nieruchomości musi wnieś standardowo w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wszyscy zainteresowani powinni śledzić, kiedy orzeczenie TK zostanie ogłoszone w dzienniku ustaw. Ponadto zgodnie z obowiązującymi przepisami nie można zadać wznowienia postępowania po upływie 10 lat od uprawomocnienia się wyroku lub postanowienia kończącego daną sprawę.
Czy wyrok TK zmieni dotychczasową praktykę sądów?
Entuzjastycznie przyjęty przez właścicieli nieruchomości wyrok TK nie oznacza jeszcze, że zainteresowani otrzymają wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Co prawda Trybunał uznał, że służebności gruntowej nie można zasiedzieć przed 3 sierpnia 2008 r., ale to orzeczenie nie wyeliminowało w pełni dotychczasowego stanowiska Sądu Najwyższego. Utrwalone orzecznictwo SN pozwalało przedsiębiorcom przesyłowym na dolicznie do okresu koniecznego do zasiedzenia służebności przesyłu (20 lub 30 lat) czasu posiadania służebności gruntowej przez przedsiębiorcę lub Skarb Państwa przed 3 sierpnia 2008 r.
Nie będzie zaskoczeniem, jeśli w najbliższych latach sądy, rozpatrując nowe lub wznowione sprawy, będą stwierdzać, że przedsiębiorca przesyłowy jednak zasiedział służebność przesyłu, lecz z dniem 3 sierpnia 2008 r., tj. gdy regulujące ją przepisy weszły w życie. Chociaż zgodnie z wyrokiem TK nie mógł wcześniej skutecznie zasiedzieć służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu, to automatyczne przyjęcie, że nie może również doliczyć okresu korzystania z nieruchomości przed tą datą do biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu, nie jest już tak jednoznaczne.
Trzeba podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie dotyczące tylko jednego z licznych aspektów, jakie biorą pod uwagę sądy w sporach właścicieli nieruchomości z przedsiębiorcami przesyłowymi. Orzeczenie będzie miało duży wpływ na dalszy przebieg takich spraw, ale nie oznacza, że automatycznie wszystkie sprawy będą rozstrzygnę na korzyść właścicieli gruntów. W wielu przypadkach zdecydują indywidualne okoliczności danej sprawy.
adw. Jakub Stefan Arczyński
M. Krotoski Adwokaci i Radcy Prawni
- od kilkunastu lat specjalizujący się w sprawach związanych z budową i eksploatacja sieci przesyłowych.
