Jednym z głównych założeń, które kierują osobą spisującą testament jest rozdysponowanie swoim majątkiem zgodnie ze swoim dokładnym założeniem, ale jednocześnie z zachowaniem podstawowych norm współżycia społecznego. Jest to szczególnie istotne, gdy pod uwagę bierze się przedmioty o szczególnej wartości, które mogą być związane z poszczególnymi członkami rodziny lub bliskimi spadkodawcy. Zapisanie konkretnej osobie sygnetu przekazywanego z pokolenia na pokolenie, dostępu do kont bankowych, lub określonej sumy przeznaczonej na realizację celu, na przykład kontynuację kształcenia, jest możliwe w prawie polskim dzięki instytucji zapisu. Ten jednak różni się na dwa szczególne rodzaje: zapis zwykły i windykacyjny.
ZAPIS ZWYKŁY
Zapis zwykły to polecenie spadkodawcy, by spadkobierca lub zapisobierca uczynił na rzecz innej osoby określone świadczenie – przekazał jej rzecz, sumę pieniędzy, wykonał usługę.
Na przykład:
„Zobowiązuję moją córkę Annę do przekazania mojej wnuczce Julii kwoty 10.000 zł”.
Istotne jest, iż obdarowany nie dostaje rzeczy automatycznie, a rzecz nie jest od razu wykluczona z masy spadkowej. Zapisobierca musi domagać się wykonania zapisu na jego rzecz przez spadkobiercę, co może mieć miejsce nawet na drodze postępowania sądowego, gdy spadkobierca opiera się przed przekazaniem na rzecz drugiej osoby określonego dobra.
Zapis zwykły pozwala nakazać spadkobiercy przekazanie świadczenia, np. ujawnienia dostępów lub przekazania środków zgromadzonych na kontach cyfrowych.
Zapis zwykły warto stosować, gdy:
- chcesz przekazać pieniądze,
- chcesz, by spadkobierca wykonał jakieś świadczenie,
- sprawa jest bardziej symboliczna lub elastyczna,
- chcemy przekazać dostęp do haseł, kluczy prywatnych do portfeli i kryptowalut, danych logowania, dostępu do chmury, instrukcji obsługi majątku cyfrowego.
ZAPIS WINDYKACYJNY
Remedium na część problemów, które mogą wyniknąć podczas realizacji zapisu po śmierci spadkodawcy stanowi instytucja zapisu windykacyjnego. Cel rozporządzenia nadal zostaje spełniony: zapisobiorca otrzymuje określoną rzecz. Zapis windykacyjny posiada jednak pewne ograniczenia, które nie dotyczą zwykłego zapisu.
Zapis windykacyjny powoduje, że osoba wskazana z chwilą śmierci spadkodawcy nabywa bezpośrednio konkretny przedmiot. Nie jest konieczne, by przedmiot został wydany mu przez spadkobiercę. Ograniczeniem jest jednak to, że testament, w którym znajduje się zapis lub sam zapis musi zostać sporządzony w formie aktu notarialnego oraz musi dotyczyć wyraźnie określonej rzeczy lub prawa.
Na przykład:
„Moją działkę w Pruszkowie o numerze księgi wieczystej KR1P/00012345/1 zapisuję mojej córce Jadwidze Kowalskiej”.
Dzięki temu nie trzeba domagać się wykonania zapisu – przechodzi on na własność od razu. Warto pamiętać, że dotyczy on tylko ściśle określonych, indywidualnie oznaczonych rzeczy lub praw – konkretnego samochodu, nieruchomości, przedmiotu.
Zapis windykacyjny warto stosować, gdy:
- chcesz przekazać komuś konkretną rzecz (np. mieszkanie, cenny obraz, samochód),
- chcesz uniknąć sporów i niepewności po śmierci,
- zależy Ci, by własność przeszła od razu,
- chcesz przekazać konkretny portfel kryptowalutowy, konkretne konto inwestycyjne, prawo do domen internetowych.
Zapis windykacyjny NIE może dotyczyć samych haseł – hasło bowiem nie jest prawem ani rzeczą. Zapis windykacyjny może natomiast dotyczyć praw wynikających z konta, jeśli są traktowane jako część majątku.
Jak przekazać mniej oczywiste lub poufne przedmioty, dane?
Haseł i kluczy prywatnych nie wolno wpisywać bezpośrednio do treści testamentu, zwłaszcza własnoręcznego – dokument po śmierci trafi do akt sądowych i stanie się jawny. Wskazane hasła mogą natomiast być przechowywane w notarialnym depozycie, sejfie, u zaufanej osoby lub w menedżerze haseł z dostępem przekazanym w drodze zapisu. Warto również wprowadzić instrukcję, gdzie przechowywane są dane dostępowe.
Zabezpieczenie swojego majątku na wszystkich platformach jest istotne, gdyż rodzina często nie wie, że ktoś posiadał portfel kryptowalutowy, środki mogą być nieodzyskiwalne bez kluczy prywatnych, a spadkobiercy nie mają świadomości, że majątek cyfrowy również podlega dziedziczeniu. Co więcej, część platform odmawia udostępnienia danych bez dokumentów sądowych, dlatego tak istotne jest, by zapewnić bezpieczny dostęp do nich po śmierci oraz przekazać wszystkie informacje tym osobom, którym miał zamiar to zrobić spadkodawca.
