Przepisy ustawy o dystrybucji ubezpieczeń nie przewidują wprost obowiązku korzystania przez podmiot będący agentem ubezpieczeniowym z usług brokera przy zawieraniu umów dotyczących jego prywatnego majątku. Dealer samochodowy, który jest jednocześnie agentem ubezpieczeniowym, co do zasady może zatem ubezpieczyć własne mienie (np. budynki, wyposażenie, flotę demonstracyjną) bez pośrednictwa niezależnego podmiotu pod warunkiem, iż nie zawiera równocześnie umowy jako agent.
Nie oznacza to jednak, iż zawieranie umów ubezpieczenia przez agenta nie jest w żaden inny sposób ograniczone – ustawa o dystrybucji ubezpieczeń przewiduje bowiem zakaz łączenia ról agenta i brokera oraz określonych powiązań między tymi podmiotami.
Warto również pamiętać, że ustawowy katalog zakazów może być rozszerzany postanowieniami umów agencyjnych – przed zawarciem umowy ubezpieczenia należy zatem dokładnie przeanalizować treść umowy agencyjnej z zakładem ubezpieczeń, z którym umowa ma zostać zawarta.
Agent i broker jednocześnie?
Ustawa o dystrybucji ubezpieczeń wprowadza wyraźny zakaz łączenia funkcji agenta i brokera ubezpieczeniowego. Zakaz ten ma szeroki zakres zastosowania.
Po pierwsze - agent (oraz osoby z nim powiązane) nie może wykonywać działalności i czynności brokerskich ani posiadać określonych udziałów w brokerze.
Po drugie - broker nie może wykonywać działalności agencyjnej ani pozostawać w stałym stosunku umownym z zakładem ubezpieczeń lub agentem. Wyjątek stanowią umowy ubezpieczenia, w których sam jest ubezpieczającym lub ubezpieczonym.
Agent i broker jako spółki powiązane
Ustawa o dystrybucji ubezpieczeń wyraźnie zakazuje agentowi ubezpieczeniowemu oraz jego wspólnikom/akcjonariuszom posiadania akcji lub udziałów brokera ubezpieczeniowego (poza akcjami dopuszczonymi do obrotu na rynku regulowanym).
W praktyce oznacza to zakaz tworzenia „własnego” brokera w tej samej grupie kapitałowej, który miałby obsługiwać dealera‑agenta.
Ustawa o dystrybucji ubezpieczeń wprowadza bowiem całkowity zakaz powiązań podmiotowych i współpracy między agentami a brokerami w zakresie dystrybucji ubezpieczeń – właśnie po to, by chronić niezależność brokera i zapobiegać konfliktowi interesów.
W konsekwencji dealer‑agent nie powinien tworzyć kapitałowo powiązanych podmiotów brokerskich (spółki‑brokera „z grupy”) i korzystać z ich usług jako „swojego” brokera. Jeżeli dealer chce korzystać z usług brokera, powinien to być podmiot rzeczywiście niezależny kapitałowo i organizacyjnie – bez wspólnych udziałowców, bez relacji kontrolnych i bez stałego stosunku umownego z agentem.
Konflikt interesów a ubezpieczenie własnego mienia
Jak wcześniej wskazano, brak wyraźnego zakazu zawierania przez dealera-agenta umów ubezpieczenia własnego mienia nie oznacza jednak pełnej dowolności. Wszyscy dystrybutorzy ubezpieczeń (a zatem również dealer będący agentem ubezpieczeniowym) posiadają ogólny obowiązek działania uczciwie, rzetelnie i profesjonalnie, w najlepiej pojętym interesie klientów oraz zapobiegania konfliktom interesów.
Przy ubezpieczeniu własnego mienia dealera sytuacja jest jednak szczególna – dealer będący agentem jest jednocześnie ubezpieczającym i ubezpieczonym, w takim stosunku nie występuje zatem „klient” w rozumieniu osoby trzeciej, której interes mógłby zostać naruszony przez połączenie ról.
Obowiązki w zakresie zarządzania konfliktem interesów aktualizują się przede wszystkim tam, gdzie pośrednik działa wobec osób trzecich – klientów, pracowników, kredytobiorców, czy uczestników programów grupowych.
Lojalność wobec zakładu ubezpieczeń
Niezależnie od przepisów regulujących rynek ubezpieczeń, strony umowy agencyjnej wiąże ogólna zasada lojalności wynikająca z kodeksu cywilnego. Zgodnie z tą zasadą agent powinien działać w najlepszym interesie zakładu ubezpieczeń i nie wykorzystywać swojej pozycji dla własnej, sprzecznej z tym interesem korzyści.
W praktyce oznacza to, że sposób ubezpieczenia własnego mienia przez dealera‑agenta nie może prowadzić do nielojalnego działania wobec zakładu. Trzeba pamiętać, że ewentualne ograniczenia (np. zakaz zawierania umów, w których agent jest ubezpieczającym) mogą zostać wprowadzone w samej umowie agencyjnej i to one wyznaczać będą ostateczny zakres lojalności agenta.
Projekt Rekomendacji KNF – czy broker stanie się konieczny?
Skierowany do publicznych konsultacji projekt Rekomendacji KNF dotyczących dystrybucji ubezpieczeń nakazuje zakładom identyfikować i zarządzać konfliktami interesów, rozumianymi szeroko jako sprzeczność między interesem zakładu lub podmiotu powiązanego (w tym agenta) a interesem klientów.
W szczególności KNF oczekuje, aby zakład ubezpieczeń posiadał rozwiązania organizacyjne uniemożliwiające sytuację, w której ten sam podmiot występuje w tej samej umowie jednocześnie jako pośrednik ubezpieczeniowy oraz ubezpieczający/ubezpieczony jeżeli taki zakaz wynika wprost z przepisów prawa, albo połączenie ról mogłoby naruszyć interes ubezpieczonego w umowie na cudzy rachunek lub osoby przystępującej do umowy grupowej.
Chodzi zatem o te konstrukcje, w których ubezpieczający jest pośrednikiem, a rzeczywistymi beneficjentami są osoby trzecie (np. klienci kupujący pojazdy z ubezpieczeniem, kredytobiorcy, pracownicy czy uczestnicy programów grupowych). W typowej polisie mienia dealera, gdy nie ma ubezpieczonych na cudzy rachunek ani uczestników grupy, rekomendacja w aktualnym brzmieniu nie wpłynie bezpośrednio na sytuację dealera – niezmieniony pozostanie zakaz zawierania przez agenta umów, w których występuje jednocześnie jako ubezpieczony lub ubezpieczający, a na zakłady ubezpieczeń nałożony zostanie obowiązek przeanalizowania, czy w konkretnej strukturze nie powstaje konflikt interesów w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa i rekomendacji.
Z punktu widzenia dealera‑agenta oznacza to, że zawarcie polisy na własne mienie co do zasady pozostanie dopuszczalne, o ile nie naruszona ono przepisów o rozdziale ról, zakazu powiązań kapitałowych z brokerem oraz postanowień umowy agencyjnej.
Ubezpieczenie mienia własnego - 5 kluczowych zasad dla dealerów‑agentów
Aby ograniczyć ryzyko sporu z zakładem ubezpieczeń i organem nadzoru, dealer‑agent powinien zatem zwrócić uwagę na kilka podstawowych zasad:
- dealer samochodowy będący agentem ubezpieczeniowym może ubezpieczyć swoje własne mienie bez korzystania z usług niezależnego brokera – przepisy nie wprowadzają takiego obowiązku,
- dealer nie może natomiast łączyć funkcji agenta i brokera ani tworzyć powiązań organizacyjnych/kapitałowych (w tym poprzez wspólnych udziałowców) z brokerem, które naruszałyby wymóg działania w najlepiej pojętym interesie klientów oraz niezależności brokera,
- szczególnej ostrożności (a czasem praktycznej potrzeby rozdzielenia ról lub skorzystania z brokera) wymaga sytuacja, gdy dealer jest jednocześnie pośrednikiem i ubezpieczającym w umowach na cudzy rachunek lub w ubezpieczeniach grupowych,
- dodatkowe zakazy dotyczące zawierania umów ubezpieczenia na własny rachunek mogą wynikać z indywidualnie uzgodnionych umów agencyjnych, a ich nieprzestrzeganie jest sprzeczne z zasadą lojalności,
- ostatecznie to zakład ubezpieczeń, wdrażając Rekomendacje KNF, zasady dobra ogólnego oraz własną politykę zarządzania konfliktem interesów, to on zatem decyduje, czy dany agent może zawierać polisy, w których sam jest ubezpieczającym, czy też będzie wymagał organizacyjnego rozdzielenia tych ról.
