Sprzedaż samochodów pomiędzy przedsiębiorcami jest stałym elementem rynku motoryzacyjnego. Problemy zaczynają się najczęściej wtedy, gdy już po zawarciu umowy kupujący odkrywa, że samochód uczestniczył wcześniej w zdarzeniu drogowym, był naprawiany albo jego stan odbiega od oczekiwań. W takiej sytuacji jednym z rozważanych rozwiązań może być odstąpienie od umowy.
W relacjach pomiędzy przedsiębiorcami samo wykrycie nieprawidłowości nie oznacza jednak automatycznie, że kupujący może zwrócić samochód i żądać zwrotu ceny. Znaczenie ma nie tylko rodzaj stwierdzonej wady, ale również zachowanie kupującego przed zakupem i po wydaniu pojazdu.
Sam fakt wcześniejszej szkody nie przesądza o wadzie pojazdu
W przypadku samochodów używanych jednym z częstszych źródeł sporów jest ujawnienie historii szkodowej pojazdu. Nie oznacza to jednak, że każdy samochód po kolizji czy naprawie powypadkowej należy automatycznie traktować jako wadliwy.
Faktem jest, że pojazd może być samochodem po naprawie pokolizyjnej, a jednocześnie nadawać się do dalszego użytkowania oraz sprzedaży. W sprawie prowadzonej niedawno przez Kancelarię biegły stwierdził, że przeprowadzona wcześniej naprawa przywróciła samochód do stanu pozwalającego na korzystanie z niego zgodnie z przeznaczeniem. Następnie sąd zwrócił uwagę, że sam fakt wystąpienia wcześniejszej szkody nie jest jeszcze równoznaczny z istnieniem wady uzasadniającej odpowiedzialność sprzedawcy.
W praktyce konieczne jest więc ustalenie, jaki wpływ wcześniejsze uszkodzenie i naprawa mają na rzeczywisty stan pojazdu, jego użyteczność oraz wartość.
Samochód używany podlega innym realiom niż nowy
Przy ocenie stanu samochodu używanego należy również uwzględniać jego wiek, przebieg oraz normalne następstwa eksploatacji. Rękojmia może mieć zastosowanie zarówno do rzeczy nowych, jak i używanych, jednak w przypadku pojazdu używanego nie każda niedoskonałość będzie stanowiła wadę, za którą odpowiada sprzedawca.
Kupujący powinien brać pod uwagę, że wraz z upływem czasu oraz eksploatacją pojazdu mogą pojawiać się zużycie, ślady wcześniejszych napraw czy pogorszenie niektórych parametrów. Inaczej należy natomiast oceniać sytuację, w której pojazd posiada właściwości powodujące zmniejszenie jego wartości lub użyteczności w stosunku do tego, czego można było oczekiwać na podstawie umowy.
Dopiero wykazanie istnienia takiej wady otwiera drogę do korzystania z uprawnień wynikających z rękojmi. Samo powstanie szkody po stronie kupującego nie jest wystarczające.
Przedsiębiorca powinien zbadać samochód
W obrocie pomiędzy przedsiębiorcami szczególne znaczenie ma art. 563 k.c., na podstawie którego kupujący może utracić uprawnienia z rękojmi, jeżeli nie zbada rzeczy w czasie i w sposób przyjęty dla rzeczy danego rodzaju, a następnie nie zawiadomi sprzedawcy niezwłocznie o wykrytej wadzie. W przypadku samochodu obowiązek ten należy interpretować z uwzględnieniem profesjonalnego charakteru transakcji.
Nie oznacza to, że przedsiębiorca przed zakupem każdego pojazdu musi zamawiać opinię rzeczoznawcy lub przeprowadzać rozbudowaną ekspertyzę techniczną. Jednocześnie od profesjonalnego uczestnika rynku można oczekiwać większej staranności niż od przeciętnego konsumenta.
W analizowanej sprawie kupujący dysponował numerem VIN, datą pierwszej rejestracji oraz numerem rejestracyjnym pojazdu. Dane te umożliwiały zweryfikowanie historii samochodu przed zakupem. Brak takiej weryfikacji został oceniony na niekorzyść kupującego, który zawodowo zajmował się obrotem pojazdami.
Informacje przekazane przez sprzedawcę mają znaczenie
Zakres obowiązku sprawdzenia pojazdu może wyglądać inaczej, jeżeli sprzedawca zapewni kupującego, że samochód nie posiada określonych wad. Jeżeli kupujący otrzymuje wyraźne zapewnienie, że pojazd jest bezwypadkowy albo że nie występuje określony problem techniczny, może działać w zaufaniu do takiej informacji.
W takim przypadku brak dodatkowej kontroli w zakresie objętym zapewnieniem sprzedawcy nie musi prowadzić do utraty uprawnień. Inaczej należy ocenić sytuację, w której sprzedawca nie składa jednoznacznego zapewnienia o braku szkód, a z przekazywanych informacji mogą wręcz wynikać wcześniejsze naprawy.
W analizowanej sprawie sprzedawca, odpowiadając na pytanie dotyczące wcześniejszych szkód, wskazał elementy takie jak przedni zderzak czy chłodnice. Sąd uznał, że nie można było w tej sytuacji przyjąć, iż kupujący otrzymał zapewnienie o całkowitym braku wcześniejszych uszkodzeń.
Kiedy trzeba zgłosić wadę pojazdu?
Jeżeli przedsiębiorca wykryje wadę, powinien niezwłocznie zawiadomić o niej sprzedawcę. Jeżeli wada ujawni się dopiero później, termin ten należy liczyć od momentu jej stwierdzenia. Przepisy nie wskazują konkretnej liczby dni. Pojęcie „niezwłocznie” podlega ocenie w okolicznościach konkretnego przypadku.
Nie oznacza to jednak, że kupujący może dowolnie długo czekać ze zgłoszeniem. W sprawie analizowanej zawiadomienie o wadzie zostało skierowane do sprzedawcy po upływie czterech miesięcy – okres ten został uznany za zbyt długi. W konsekwencji kupujący utracił uprawnienia z rękojmi.
Spóźnione zgłoszenie może zamknąć drogę do odstąpienia
To jeden z najważniejszych praktycznych wniosków wynikających ze sprawy. Jeżeli kupujący będący przedsiębiorcą nie zbada samochodu w odpowiednim czasie albo nie zawiadomi sprzedawcy niezwłocznie po wykryciu wady, może utracić uprawnienia z rękojmi.
Rozumowanie organów może opierać się na założeniu, że skoro kupujący utracił uprawnienia z rękojmi na skutek zbyt późnego zawiadomienia o wadzie, to nie mógł on następnie skutecznie odstąpić od umowy. Oznacza to, że samo późniejsze złożenie oświadczenia o odstąpieniu nie przywraca wcześniej utraconych uprawnień.
Czy każda wada uzasadnia odstąpienie?
Nawet jeżeli przedsiębiorca prawidłowo zbada samochód i terminowo zgłosi wadę, nie oznacza to jeszcze, że w każdym przypadku może odstąpić od umowy. Dla samego powstania odpowiedzialności z tytułu rękojmi wada nie musi mieć szczególnie dużego rozmiaru. Inaczej wygląda jednak możliwość skorzystania z najdalej idącego uprawnienia, jakim jest odstąpienie od umowy.
Jeżeli wada jest nieistotna, odstąpienie od umowy nie będzie uzasadnione. W przypadku samochodów szczególnego znaczenia nabiera więc ustalenie rzeczywistego wpływu stwierdzonego problemu na możliwość użytkowania pojazdu, jego właściwości oraz wartość. Każdorazowo niezbędne jest odrębne zbadanie przypadku, często przez biegłego, celem ustalenia realnych szkód i zmian w pojeździe, które mogły pojawić się na skutek uszkodzenia i naprawy.
A co w przypadku zatajenia wady?
Przepisy przewidują wyjątek chroniący kupującego, jeżeli sprzedawca wiedział o wadzie albo zapewnił, że wada nie istnieje. W takich przypadkach brak terminowego zbadania rzeczy albo zgłoszenia problemu nie musi prowadzić do utraty uprawnień.
Nie każde przemilczenie określonej informacji będzie jednak zatajeniem wady. W omawianej sprawie sąd wskazał, że zatajenie powinno mieć charakter umyślnego działania zmierzającego do utrudnienia kupującemu wykrycia problemu – przykładowo poprzez ukrycie lub zamaskowanie wadliwości. Jeżeli kupujący otrzymał dokumenty i dane pozwalające zweryfikować historię pojazdu, a sprzedawca nie podejmował działań uniemożliwiających taką weryfikację, samo twierdzenie o zatajeniu wady może okazać się niewystarczające.
O czym warto pamiętać przy sprzedaży samochodów między przedsiębiorcami?
Podsumowując, w przypadku sprzedaży pojazdów w obrocie B2B warto pamiętać, że:
- sama historia szkodowa pojazdu nie przesądza o istnieniu wady;
- kupujący powinien zbadać pojazd z należytą starannością;
- wadę należy zgłosić sprzedawcy niezwłocznie po jej wykryciu;
- zbyt późne zgłoszenie może prowadzić do utraty uprawnień z rękojmi, w tym prawa do odstąpienia od umowy.
Kluczowe znaczenie ma więc nie tylko istnienie wady, ale również właściwa i szybka reakcja kupującego.
