W ciągu ostatnich dni Internet obiegło (oraz oburzyło!) nagranie przedstawiające parę wysoko postawionych osób w strukturach znanej firmy technologicznej na koncercie Coldplay. W nagraniu nie byłoby nic dziwnego, gdyby nie paniczna reakcja przedstawionych na nim osób oraz rozbrzmiewające plotki o rzekomym romansie bohaterów nagrania. Taka identyfikacja może nieść za sobą druzgoczące skutki – od utraty czci i godności, aż po utratę pracy oraz rozpad małżeństw osób na nim przedstawionych.
Należy wiec postawić pytanie, czy upublicznianie wizerunku było legalne? Jakie działania mogli podjąć poszkodowani, by uniknąć jeszcze większego rozgłosu?
Na początku należy jednak wyjaśnić, czym właściwie jest winowajca całego zamieszania z ostatnich dni oraz jakie prawa przysługiwałyby poszkodowanym, gdyby do feralnego zdarzenia doszło w Polsce.
Kiss Cam jest rodzajem rozrywki na koncertach, imprezach sportowych, gdzie kamera skupia się na osobach w tłumie, a następnie wyświetla ich na dużym ekranie, często w kontekście pocałunku. Popularne jest również wyszukiwanie w tłumie sobowtórów popularnych osób, postaci.
Kamery typu Kiss Cam na koncertach działają na podstawie regulaminu danego obiektu oraz zgody organizatora. Nie można wskazać jednej konkretnej podstawy prawnej umożliwiającej działanie takich urządzeń. Zgodę na bycie nagrywanym uczestnicy wydarzenia zazwyczaj wyrażają podczas akceptacji regulaminu imprezy, kupna biletu. Ukazywanie wizerunku danych osób na Kiss Cam może jednak naruszać ich prawa w przypadku, gdy zgody na to nie wyraziły.
Istnieją pewne wyjątki, kiedy zgoda na rozpowszechnianie wizerunku nie jest wymagana. Gwarantowane jest to przez art. 81 ust. 2 pkt 2 prawa autorskiego, który uchyla wymaganie zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiego zgromadzenia.
Wizerunek osoby powszechnie znanej może zostać rozpowszechniony w przypadku, gdy utrwalono go w związku z prowadzeniem przez tę osobę funkcji publicznych oraz rozpowszechniono w celu zrelacjonowania pełnienia tych funkcji przez tę osobę. Obecność na koncercie osób prywatnych nie realizuje jednak tej przesłanki.
Może być to możliwe również wtedy, gdy osoba, której wizerunek utrwalono, stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, koncert, impreza publiczna. Należy zadać sobie pytanie, czy usunięcie danej osoby z fotografii, nagrania wpłynęłoby na temat i odbiór zdjęcia. Jeśli odpowiedź jest pozytywna, należy uznać, że dana osoba nie stanowiła elementu tła w większej całości.
Ciężko jest więc uznać za element tła przytulającą się parę przedstawioną na Kiss Cam, których romantyczną pozę na dodatek komentuje główny wokalista prezentującego zespołu.
Przepisy art. 81 i 83 prawa autorskiego chronią wyłączną kompetencję osoby portretowanej do decydowania o rozpowszechnianiu jej wizerunku.
Przepis zakazuje rozpowszechniania wizerunku, a więc udostępniania go w taki sposób, że może się z nim zapoznać publiczność, a więc pewien szerszy krąg osób. Poza jego zakresem są czynności takie jak utrwalanie czy szerzej ustalanie wizerunku. Obywatele działają w ramach zasady, co nie jest prawem zabronione, to jest dozwolone. Z całą pewnością ustalanie wizerunku do celu jego bezprawnego udostępnienia jest zakazane.
Zazwyczaj regulaminy koncertów, imprez masowych zaznaczają, że wejście na teren imprezy jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na fotografowanie, filmowanie i rozpowszechnianie wizerunku w celach związanych z dokumentacją, promocją wydarzenia oraz jego archiwizacją. Uczestnicy takiego wydarzenia powinni być świadomi, że ich wizerunek może być wykorzystywany do promocji wydarzenia w portalach społecznościowych, transmisjach na żywo.
Wszelkie wątpliwości zostały na dodatek rozwiane przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 4 lipca 2018 r. (sygn. akt V ACa 484/17) wskazał, że udział w imprezie masowej bezpośrednio łączy się z wyrażeniem zgody na publikację wizerunku.
Zezwolenie na publikację, utrwalanie wizerunku musi zostać uzyskane przez artystę. Dobrym przykładem tego jest postawa Taylor Swift, amerykańskiej piosenkarki, która podczas nagrywania swoich filmów – między innymi z koncertów – („Miss Americana” oraz „Taylor Swift The Eras Tour (Taylor’s Version”) uzyskała zgodę od fanów na nagrywanie oraz upublicznianie wizerunku przed rozpoczęciem produkcji. Fani zostali poinformowani o wykorzystaniu ich wizerunku w celach marketingowych oraz zarobkowych, o swoich prawach, a wyrażona przez nich zgoda była świadoma i dobrowolna.
Bezprawne upublicznienie wizerunku może okazać się w wielu sytuacjach krzywdzące – może doprowadzić do szykan, strat wizerunkowych, naruszenia godności osobistej lub konsekwencji zawodowych, gdy znajdziemy się w sytuacji, która urąga standardowi zachowania się przedstawicieli poszczególnych zawodów, w szczególności zawodów zaufania publicznego. Problem ten może dotyczyć osób postawionych wysoko w strukturach spółek, prawników, lekarzy, nauczycieli, księgowych.
Ustawodawca chroni jednak obywateli, gdyż zezwolenie na udostępnianie wizerunku może zostać cofnięte w każdym czasie. Jest to pomocne w sytuacjach, gdy nasz wizerunek został upubliczniony bez uzyskania wymaganej zgody, a my musimy mierzyć się przez to z przykrymi konsekwencjami.
