Czy intercyza wpływa na dziedziczenie?
Zawarcie związku małżeńskiego powoduje automatyczne powstanie ustawowej wspólności majątkowej między małżonkami. Można to jednak zmienić poprzez zawarcie w dowolnym momencie – przed, a nawet w trakcie trwania małżeństwa – umowy notarialnej, powszechnie znanej jako intercyza. Często pojawiającą się przy tym niejasnością jest kwestia jej wpływu na dziedziczenie.
Intercyza a dziedziczenie
Ze względu na to, że intercyza reguluje jedynie stosunki majątkowe między małżonkami za ich życia, a nie na wypadek śmierci, nie powoduje ona wyłączenia małżonka od dziedziczenia.
Sensem tej instytucji jest bowiem określenie co jest wspólne, a co oddzielne w czasie trwania małżeństwa. Nie ma to wpływu na porządek dziedziczenia określony w Kodeksie cywilnym, który stanowi o tym, co dzieje się już po ustaniu małżeństwa na skutek śmierci jednego z małżonków.
Ogólne zasady dziedziczenia
Najważniejszą rzeczą, którą należy wiedzieć, jest to, że w przypadku zawarcia intercyzy nadal obowiązują ogólne zasady dziedziczenia. Oznacza to, że w przypadku śmierci jednego z małżonków nadal dochodzi do dziedziczenia ustawowego (jeżeli spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu) albo testamentowego (jeżeli spadkodawca pozostawił ważny testament).
W przypadku dziedziczenia ustawowego małżonek znajduje się w pierwszej grupie uprawnionych do sukcesji wraz ze zstępnymi spadkodawcy i co do zasady będzie z nimi dziedziczył w częściach równych, jednak nie mniej niż w 1/4 (choć wymóg ten znajdzie zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy spadkodawca miał przynajmniej czworo dzieci).
Natomiast w przypadku dziedziczenia testamentowego, małżonkowi będzie przysługiwać taki udział w majątku zmarłego, jaki ten wskaże w testamencie – nie obowiązuje tutaj minimum 1/4 jak przy dziedziczeniu ustawowym. Co istotne, jeżeli małżonek zostanie pominięty w testamencie, wówczas pomimo intercyzy nadal będzie przysługiwało mu prawo do zachowku (najczęściej w wysokości 1/2 z tego, co otrzymałby, gdyby dziedziczenie odbywałoby się na podstawie ustawy, bądź w 2/3, jeżeli jest trwale niezdolny do pracy).
Na co więc wpływa intercyza?
Jak już zostało wspomniane powyżej, intercyza nie ma wpływu na sam porządek dziedziczenia i udziały przypadające spadkobiercom. Jest ona jednak kluczowa dla ustalenia finalnej wysokości masy spadkowej. Najłatwiej będzie to podać na przykładzie porównawczym:
- Przy ustawowej wspólności majątkowej w skład spadku po zmarłym małżonku wchodzi zarówno jego majątek osobisty (majątek zgromadzony przed zawarciem małżeństwa), jak i przypadający mu udział w majątku wspólnym (majątku zgromadzonym po zawarciu małżeństwa – ten udział najczęściej wynosi 1/2).
- Przy rozdzielności majątkowej (intercyzie) w skład spadku po zmarłym małżonku wchodzi jedynie jego majątek osobisty.
W przypadku obowiązywania rozdzielności majątkowej udział małżonka w majątku wspólnym nie podlega bowiem dziedziczeniu, gdyż takowy albo nigdy nie istniał (jeżeli intercyzę zawarto przed ślubem) albo przestał istnieć w trakcie trwania małżeństwa (jeżeli intercyzę zawarto w którymś momencie już po ślubie).
Jaki jest sens zawierania intercyzy?
Głównym powodem, dla którego małżonkowie najczęściej decydują się na rozdzielność majątkową jest uchronienie małżonka przed długami, które mogą się pojawić w sytuacji bankructwa firmy prowadzonej przez drugiego małżonka.
Gdyby bowiem małżonkowie mieli ustawową wspólność majątkową, a ten z nich, który prowadzi działalność gospodarczą by zmarł, wówczas jego wierzyciele mogliby domagać się spłaty zobowiązań przez drugiego małżonka. Intercyza skutecznie zapobiega takiemu niebezpieczeństwu.
